Histiocytic Sarcoma (HS) ในสุนัข: อาการ, การวินิจฉัย, การรักษา, และการพยากรณ์โรค
ตรวจโดยทีมสัตวแพทย์ PSAH · เนื้อหาเพื่อการศึกษา ไม่ทดแทนการตรวจรายเคส
คำตอบสั้นๆ
Histiocytic sarcoma เป็นมะเร็งที่รุนแรงในสุนัขบางสายพันธุ์ การวินิจฉัยต้องอาศัยพยาธิวิทยา และการรักษาอาจรวมผ่าตัด เคมีบำบัด และการดูแลประคับประคอง
อาการ, การวินิจฉัย, การรักษา, และการพยากรณ์โรค
Histiocytic Sarcoma (HS) เป็นมะเร็งที่มีความรุนแรงสูง เกิดจากเซลล์ dendritic cells หรือ macrophages ซึ่งเป็นเซลล์เม็ดเลือดขาวชนิดหนึ่ง HS สามารถแสดงอาการได้ทั้งในรูปแบบของมะเร็งที่เกิดเฉพาะที่หรือแบบแพร่กระจายไปทั่วร่างกาย โดย Hemophagocytic HS (HHS) ซึ่งเป็น subtype ที่พบได้น้อย เกิดจาก splenic red pulp หรือ bone marrow macrophages ซึ่งมีลักษณะการแพร่กระจายที่รุนแรง HS พบได้บ่อยในสุนัข แต่หายากในสัตว์ชนิดอื่น เช่น แมว
ความชุกของโรคและพันธุ์สุนัขที่เสี่ยง
HS เป็นโรคที่พบได้น้อย โดยพบประมาณน้อยกว่า 1% ของมะเร็งทั้งหมดในสุนัข อย่างไรก็ตาม สุนัขบางสายพันธุ์มีความเสี่ยงทางพันธุกรรมที่สูง ได้แก่:
- Bernese Mountain Dog (BMD)
- Flat-Coated Retriever (FCR)** มีความเสี่ยงสูงเป็นพิเศษต่อการเกิด periarticular HS (PAHS)
- สายพันธุ์อื่นๆ ที่มีความเสี่ยง เช่น Rottweiler, Miniature Schnauzer, และ Pembroke Welsh Corgi
อาการทางคลินิกของ HS
อาการที่แสดงขึ้นอยู่กับว่ามะเร็งอยู่ในบริเวณเดียวหรือแพร่กระจาย
– Localized HS: มักพบที่ผิวหนัง, ม้าม, หรือ ต่อมน้ำเหลือง โดยจะปรากฏเป็นก้อนเนื้อ หากพบที่ข้อจะทำให้เกิด lameness (ขากะเผลก)
- Disseminated HS: เป็นมะเร็งที่แพร่กระจายไปยังหลายอวัยวะ ทำให้เกิดอาการทางระบบต่าง ๆ ได้แก่:
- ปอด: การแพร่กระจายเข้าสู่ปอดจะทำให้เกิดอาการ dyspnea (หายใจลำบาก) และ coughing (ไอ)
- ตับและม้าม: การแพร่กระจายเข้าสู่ตับและม้ามทำให้เกิด hepatosplenomegaly (ตับและม้ามโต) ส่งผลให้มี abdominal distension (ท้องบวม), lethargy (อ่อนแรง), และ weight loss (น้ำหนักลด)
- ไขกระดูก: ทำให้เกิดภาวะ anemia (โลหิตจาง) ซึ่งอาจทำให้เหงือกซีดและมีอาการอ่อนแรง นอกจากนี้ยังพบ thrombocytopenia (ภาวะเกล็ดเลือดต่ำ) ทำให้มีแนวโน้มเลือดออกง่าย
- ต่อมน้ำเหลือง: เมื่อมะเร็งแพร่กระจายเข้าสู่ต่อมน้ำเหลือง อาจพบการโตของต่อมน้ำเหลืองที่สามารถคลำได้
- สมอง: หากมะเร็งเข้าสู่สมอง จะทำให้เกิดอาการทางประสาท เช่น seizures (ชัก) หรือ ataxia (การสูญเสียการประสานงานของกล้ามเนื้อ)
อาการอื่น ๆ ที่พบได้ในทั้งสองรูปแบบ ได้แก่ อ่อนแรง, ไข้, เบื่ออาหาร, และในกรณีรุนแรง อาจมี collapse (หมดสติ) เนื่องจากความล้มเหลวของอวัยวะ
การวินิจฉัย Histiocytic Sarcoma
1. Cytology และ Histopathology:
การวินิจฉัยมักต้องอาศัยการตัดชิ้นเนื้อเพื่อทำการตรวจ ซึ่งเซลล์มะเร็ง HS มักจะมีขนาดใหญ่และรูปร่างผิดปกติ การตรวจ cytology อาจพบการแบ่งเซลล์ที่สูง จำเป็นต้องตรวจ biopsy เพื่อยืนยันการมีอยู่ของเซลล์มะเร็ง
2. การตรวจภาพถ่าย (Imaging):
การถ่ายภาพด้วย X-rays, ultrasounds, CT scans, หรือ MRIs สามารถช่วยประเมินขนาดและการแพร่กระจายของมะเร็ง โดยเฉพาะในปอดและอวัยวะเช่น ตับและม้าม
3. การตรวจทางห้องปฏิบัติการ (Laboratory Tests):
การตรวจเลือดมักพบ anemia, thrombocytopenia, และเอนไซม์ตับสูง การแพร่กระจายเข้าสู่ไขกระดูกอาจทำให้เกิด pancytopenia (จำนวนเซลล์เม็ดเลือดทุกชนิดลดลง) และ hyperferritinemia (เฟอร์ริตินในเลือดสูง) ซึ่งอาจบ่งบอกถึงการมีอยู่ของ HS
ทางเลือกการรักษา Histiocytic Sarcoma
1. การผ่าตัด (Surgery):
สำหรับเนื้องอกที่เกิดเฉพาะที่ การผ่าตัด เป็นวิธีการรักษาหลัก ซึ่งอาจรวมถึงการ amputation (ตัดขา) ในกรณีของ periarticular HS, splenectomy (การตัดม้าม), หรือ lung lobectomy (การตัดปอด) แต่อัตราการแพร่กระจายยังคงสูง (เช่น 91% ในกรณี periarticular HS) ดังนั้นการผ่าตัดเพียงอย่างเดียวมักไม่สามารถรักษาได้ในระยะยาว
2. การฉายรังสี (Radiation Therapy):
การฉายรังสีแบบ palliative (บรรเทาอาการ) สามารถใช้ในการจัดการกับเนื้องอกที่ไม่สามารถผ่าตัดได้หรือในบริเวณที่ละเอียดอ่อน เช่น ข้อ การฉายรังสีสามารถช่วยยืดอายุขัยและปรับปรุงคุณภาพชีวิต โดยการฉายรังสีร่วมกับ เคมีบำบัด (chemotherapy) ทำให้มีเวลารอดชีวิตเฉลี่ยประมาณ 7 เดือน
3. เคมีบำบัด (Chemotherapy):
- Lomustine (CCNU): เป็นยาที่มีประสิทธิภาพสูงสุดในการรักษา HS โดยมีอัตราการตอบสนองอยู่ระหว่าง 29% ถึง 46% และในสุนัขที่ทำการผ่าตัดร่วมกับ lomustine จะมีระยะเวลารอดชีวิตเฉลี่ย 19 เดือน
- Doxorubicin: เมื่อใช้ร่วมกับ lomustine จะเพิ่มอัตราการตอบสนองเป็น 58% และชะลอการลุกลามของมะเร็งได้นานประมาณ 6 เดือน
- ยาอื่นๆ เช่น dacarbazine, epirubicin, และ vinorelbine ถูกใช้เป็นยาสำรองในกรณีที่การรักษาแรกไม่สำเร็จ
4. การดูแลแบบประคับประคอง (Palliative Care):
ในกรณีที่ไม่สามารถรักษาด้วยวิธีการรุกรานได้ อาจใช้ corticosteroids เพื่อลดอาการ แต่การใช้ corticosteroids มีความเกี่ยวข้องกับการรอดชีวิตที่สั้นลง
การพยากรณ์โรคในสุนัขที่เป็น Histiocytic Sarcoma
การพยากรณ์โรคของ HS ขึ้นอยู่กับว่ามะเร็งเป็นแบบเฉพาะที่หรือแพร่กระจาย
– Localized HS: สุนัขที่ทำการผ่าตัดร่วมกับเคมีบำบัดมีระยะเวลารอดชีวิตเฉลี่ยประมาณ 1 ปี สำหรับ periarticular HS ระยะเวลารอดชีวิตเฉลี่ยอยู่ที่ 13 เดือน
- Disseminated HS: การพยากรณ์โรคแย่กว่ามาก โดยมีระยะเวลารอดชีวิตเฉลี่ยเพียง 4.2 เดือน Hemophagocytic HS (HHS) ซึ่งเป็นรูปแบบที่รุนแรงที่สุด มีเวลารอดชีวิตระหว่างไม่กี่วันถึง 1–2 เดือน แม้ว่าจะได้รับการรักษา